Hel Jastarnia Jurata Kuźnica Puck Władysławowo Jastrzębia Góra Karwia Dębki Białogóra Chałupy Chłapowo

Atrakcyjne położenie, niepowtarzalne krajobrazy, a przede wszystkim bliskość Bałtyku to niezaprzeczalne walory turystyczne, występujące na terenie NORDY. Unikalne zakątki przyrodnicze, interesująca flora i fauna znacznie zwiększają wartości ekoturystyczne terenu. NORDA to wymarzone miejsce dla miłośników przyrody. W licznych rezerwatach można podziwiać rzadkie gatunki drzew, krzewów i roślin zielonych. NORDA to również raj dla ornitologów. Mogą oni obserwować ptactwo, które w czasie dwóch corocznych migracji (wiosna i jesień) zatrzymuje się tu, by nabrać sił do dalszej wędrówki, a zadbane, przemyślane ścieżki przyrodnicze ułatwiają spacer i uprzyjemniają poznawanie piękna lokalnego krajobrazu. Zalesione wąwozy, porośnięte skarlałymi sosnami wydmy, jak również wznoszące się stromo klify i podmokłe, zalewowe brzegi nadmorskie czynią z NORDY teren o unikalnych walorach krajobrazowych. Najcenniejsze pod tym względem objęte są ochroną prawną Nadmorskiego Parku Krajobrazowego.

NADMORSKI PARK KRAJOBRAZOWY

Nadmorski Park Krajobrazowy (NKP) został utworzony w styczniu 1978 roku, w celu ochrony unikatowej przyrody tutejszego terenu. Powierzchnia parku wynosi 18 804 ha, w tym Zatoka Pucka - 11 352 ha, część lądowa - 7 452 ha i otulina 17 540 ha. Zatoka została pierwszym w Polsce obszarem wód morskich objętym ochroną. W 1992 roku włączono ją do Bałtyckiego Systemu Obszarów Chronionych (Baltic Sea Protected Areas - BSPA), utworzonego pod auspicjami Komisji Helsińskiej. Zatoka Pucka jest więc objęta ochroną krajową (jako część Nadmorskiego Parku Krajobrazowego) i ochroną międzynarodową (jako rezerwat wodny Bałtyckiego Systemu Obszarów Chronionych). Swymi granicami Nadmorski Park Krajobrazowy obejmuje pas wybrzeża od Białogóry, po Półwysep Helski, wewnętrzną Zatokę Pucką wraz z jej zachodnimi wybrzeżami oraz Rewę i Mechelinki. Obszar ten cechuje się znacznym zróżnicowaniem krajobrazu i szaty roślinnej. Obejmuje wyjątkowe tereny o wysokich walorach przyrodniczych, kulturowych i bardzo atrakcyjnych wartościach rekreacyjnych. Ze względu na usytuowanie w strefie nadmorskiej NPK chroni ekosystemy styku lądu i morza. Ponadto występują tu wszystkie typy brzegu morskiego, charakterystyczne dla południowego Bałtyku: klifowe, wydmowe i zalewowe. Z parkiem i jego niepowtarzalnymi siedliskami związane jest występowanie cennych i rzadkich gatunków flory i fauny. Ciekawostką parku są łąki halofilne w ujściach pradolin. Charakterystyczne są , wysunięte najbardziej na wschód w Europie, torfowiska wysokie typu atlantyckiego. Lasy stanowią 47% powierzchni lądowej parku i pełnią funkcję ochronną gleby. Spełniają również rolę umocnień wydm i klifów. Zaliczane są do grupy borów. Dominującym gatunkiem jest sosna z domieszką brzozy, olchy i dębu. W okolicy Rozewia występuje płat lasu bukowego, który ze względu na swoje walory został uznany za rezerwat przyrody. Z roślinności zielnej do gatunków bardziej rozpowszechnionych należą: turzyca piaskowa, piaskownica zwyczajna, chroniony mikołajek nadmorski i groszek nadmorski. W parku spotkać można dużą grupę gatunków rzadkich w skali kraju oraz reliktowych. Należą do nich: babka nadmorska, jarnik solankowy, wrzosiec bagienny, woskownica europejska, malinamoroszka, ponikło wielołodygowe, bażyna czarna, kosaciec syberyjski, mieczyk dachówkowy, storczyk i inne.

Różnorodna i ciekawa jest ornitofauna. Na terenie parku stwierdzono występowanie stukilkudziesięciu gatunków ptaków, m.in. myszołowów, krogulców, batalionów, brodców, oharów, krzyżówek, cyranek. Liczna jest grupa mew i rybitw. Szczególnie zauważalne są wiosenne i jesienne przeloty ptaków. Na wodach Zatoki Puckiej przez cały rok przebywa wiele gatunków ptaków wodnych i błotnych. Jesienią zlatują się tutaj gromadnie łabędzie i dzikie kaczki, które okolice Zatoki Puckiej upodobały sobie jako teren najlepiej przystosowany do przetrwania zimy. Nieznaczne zasolenie i duża przejrzystość wód Zatoki Puckiej stwarzają jedyne w swoim rodzaju warunki rodowiskowe. świat roślinny i zwierzęcy zatoki składa się więc z gatunków morskich, słonawo- i słodkowodnych. Z roślin typowych dla wód słonawych, płytkich i dobrze prześwietlonych, należy wymienić ramienicę bałtycką, z roślin kwiatowych trawę morską i zamętnicę błotną. Ponadto występują tu zespoły glonów zielenic, brunatnic czy krasnorostów. Wiele żyjących w zatoce organizmów zwierzęcych nie notowanych jest w pozostałych wodach Polski. Faunę morską reprezentują m.in. skorupiaki - dłużlik, stulnik, kiełża, małża. Fauna słodkowodna to m.in. pijawka rybia, ośliczka, ślimak błotniarek, zawójka, zagrzebka. Występuje tu wiele gatunków ryb, np. ciernik, płoć, szczupak, okoń, węgorz, łosoś, sieja czy śledź. Pojawiają się również foki szare i morwiny. Zatoka Pucka jest jedynym w swoim rodzaju akwenem o niepowtarzalnym charakterze.
Na terenie parku występują cenne zabytki kulturowe i historyczne, związane zarówno z kaszubską kulturą jak i tradycjami morskimi. W okolicach wsi Rzucewo zachowały się ślady osady pradziejowej łowców fok, datowanej na III-II tysiąclecie p.n.e. W Jastarni są ślady osadnictwa sprzed dwóch tysięcy lat. Na szczególną uwagę zasługują zabytkowe założenia przestrzenne wsi tworzonych głównie w XIII i XIV wieku (Hel, Jastarnia, Wielka Wieś, Swarzewo, Chłapowo, Rewa). Natomiast w Helu znajduje się zespół zabytkowych, szczytowych domków rybackich, pochodzących z przełomu XVIII i XIX wieku. Najstarsze obiekty architektoniczne NORDY pochodzą z XIII oraz XIV wieku (kościoły w Pucku i Helu). Perłą urbanistyczną jest zachowany rynek i układ ulic starego miasta w Pucku, o średniowiecznym założeniu. Z dawnych latarni morskich pozostała bliza (jak nazywana jest przez Kaszubów latarnia) z połowy XVIII w. w Rozewiu.


REZERWATY PRZYRODY I INNE CIEKAWOSTKI PRZYRODNICZE

HEL

Nadmorską specyfikę Półwyspu Helskiego określa kilkadziesiąt kilometrów dzikich plaż, wydm białych i szarych, bór sosnowy, w którym rosną też brzozy, dęby i olchy. Okazy helskiej flory to roślinność wydmowa: mikołajek nadmorski, kacanki piaskowe, babka nadmorska, jarnik solankowy. Świat zwierzęcy reprezentują w lasach sarny, dziki, lisy, zające, a także rzadki już widok niejadowitego węża gniewosza plamistego. Mierzeja Helska jest również ostoją dla wielu gatunków ptaków: mew, rybitw, kaczek, gęsi, łabędzi, skowronków, rudzików, drozdów, kosów, mysikrólików, kawek, gawronów, sójek i ptaków drapieżnych: orłów, sokołów, myszołowów, jastrzębi i krogulców. Jest też rajem dla miłośników przyrody i ornitologów, gdyż znajduje się na szlakach przelotów wiosennych i jesiennych wędrówek ptaków.

Pomniki przyrody:

Dąb, liczący około 250 lat, rosnący na terenie należącym do Zakonu Braci Mniejszych Franciszkanów, o wysokości 28 m i obwodzie 3,8 m
Dwie dwustuletnie topole rosnące przy skrzyżowaniu ulicy Kuracyjnej i Bałtyckiej. Ich wysokość wynosi ok. 30 m, a obwód ok. 3,5 m.


JASTARNIA

Pomniki przyrody:

Kasztanowiec zwyczajny, który rośnie w Jastarni-Borze przy ul. Południowej. Został posadzony około 1897 roku przez Walentego Strucka, mieszkańca Jastarni-Boru. Walenty Struck chciał w ten sposób zostawić po sobie pamiątkę dla potomnych, gdyż wkrótce po tym wyjechał za chlebem na Alaskę i słuch o nim zaginął. 30 wrzesień 1982 roku kasztanowiec został zarejestrowany jako pomnik przyrody w głównym rejestrze w Warszawie pod numerem katalogowym 448. Wysokoć jego wynosi 18 m, rozpiętość korony 24 m, obwód na wysokoci 1,30 m to 3,21 m, a pierwsze konary znajdują się na wysokości 2,90 m.


KOSAKOWO

Tereny gminy Kosakowo z racji czystych plaż, wspaniałych krajobrazów, unikalnych form ukształtowania terenu i bogactwa świata przyrody są atrakcyjne turystycznie przez cały rok. Część gminy wchodzi w obszar Nadmorskiego Parku Krajobrazowego, którego najcenniejsze przyrodniczo fragmenty są chronione w obrębie rezerwatu ornitologicznego Beka (sąsiadującego od północy z gminą Puck) oraz objęte granicami projektowanego rezerwatu Rzeczne Łąki. Flora i fauna wybrzeża morskiego jest bogata i unikalna. Fragmenty plaż porośnięte są rzadko spotykanymi murawami słonorolowymi, w których znaleść można gatunki roślin chronionych i rzadkich. Przez cały rok tereny nadmorskie są ostoją ptactwa, odwiedzaną licznie przez miłośników ptaków z Polski i z zagranicy. Szczególną atrakcję stanowi łatwa do obserwacji kolonia czapli koło wsi Mosty oraz widowiskowe zgromadzenia kaczek i ptaków wodno-błotnych w okresie wędrówek i zimowania. Wiosną i jesienią można też odwiedzić punkt obrączkowania ptaków, prowadzony przez Grupę Badawczą Ptaków Wodnych KULING. Z myślą o turystach przygotowano przyrodnicze ścieżki edukacyjne z platformami do obserwacji ptaków i tablicami informacyjnymi. Atrakcje przyrodnicze dopełnia możliwość obserwacji życia łąk podwodnych (Zatoki Puckiej), które można tu badać bez specjalistycznego sprzętu do nurkowania.

Rezerwaty:

Rezerwat "Mechelińskie Łąki" to obszar szuwarów i łąk o powierzchni 113,47 ha, położony między Rewą a Mechelinkami. Celem rezerwatu jest zachowanie i ochrona miejsc lęgowych i bytowania cennych gatunków ptaków wodnych i błotnych, zbiorowisk szuwarowych i łąkowych oraz specyficznych siedlisk halofilnych i typowych dla nich warunków wodnych. Flora rezerwatu liczy około 200 gatunków, w tym ponad 20 gatunków to rośliny chronione lub rzadkie i zagrożone w skali regionu gdańskiego Pomorza, a część nawet w skali Polski. Osobliwością jest wyjątkowo bogata lokalna populacja mikołajka nadmorskiego. Dużą wartość przyrodniczą przedstawiają zbiorowiska nadmorskich halofitów. Bogaty skład awifauny lęgowej i przelotowej oraz bardzo duża liczba obserwacji gatunków rzadkich powoduje, że teren tego rezerwatu jest zaliczany do najcenniejszych obszarów przyrodniczych w Polsce. Gnieździ się tu 9 gatunków ptaków wymienionych w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt (bąk, ohar, zielonka, kropiatka, rybitwa białoczelna, ostrygojad, biegus zmienny, sieweczka obrożna, wąsatka) oraz pliszka cytrynowa nowy, wciąż bardzo rzadki, gatunek lęgowy w naszym kraju. Na terenie rezerwatu funkcjonuje punkt badawczy wędrówek ptaków i punkt widokowy, umożliwiający obserwację całego rezerwatu. Krajobraz ekologiczno - roślinny terenu tworzy kompleks roślinnśoci piaskolubnej, porastającej niski, przyzatokowy wał wydmowy oraz rozległy obszar szuwarów, muraw słonolubnych i występujących tu łąk. Nieznaczne wyniesienie ponad poziom morza pokrytego złożami torfu terenu oraz sąsiedztwo Zatoki Puckiej sprawia, że wody gruntowe (mniej lub bardziej zasolone w różnych miejscach) występują płytko pod powierzchnią gleby, równo z nią albo też stagnują okresowo lub stale w porze wegetacji. Ich poziom podlega wahaniom w skali roku.

Rezerwat „Beka” podobnie jak rezerwat „Mechelinskie Łąki” jest rezerwatem faunistycznym położonym na skraju północnej części Meandru Kaszubskiego. Przylega bezpośrednio do północnych granic gminy Kasakowo, w obrębie gminy Puck. Zajmuje obszar o powierzchni 193,01 ha między Kanałem Leniwym a Osłoninem. Utworzony w 1988 Zarządzeniami MOŚiZN z dnia 17 listopada 1988 r. (MP nr 32, poz. 292) i z dnia 10 maja 1989 r. (MP nr 17, poz 119). Teren rezerwatu to wznoszące się kilkadziesiąt centymetrów nad poziom morza podmokłe łąki, często w strefie brzegowej zalewane wodami morskimi, a przepływająca przez nie Reda jest ostatnim w Polsce naturalnym przykładem uchodzącej do Zatoki Gdańskiej rzeki na niskim brzegu. Przedmiotem ochrony rezerwatu są stanowiska rzadkich gatunków roślin (głównie halofitów) i bogatej awifauny lęgowej oraz przelotowej na łąkach i pastwiskach w obrębie przyujściowego odcinka rzeki Redy.

Rezerwat jest ostoją roślinności słonolubnej (halofilnej) tworząc łąkę na, której można znaleźć takie gatunki jak sit Gerarda (Juncus gerardi - gatunek pospolity na łąkach halofilnych), centuria nadbrzeżna (Centaurium littorale), mlecznik nadmorski (Glaux maritima), babka nadmorską (Plantago msaritima – gatunek zagrożony liczny jednak nad Zatoką Pucką), ostrzew rudy (Blysmus rufus – gatunek rzadki zagrożony wyginięciem). Można tu również spotkać grupę roślin wapiennolubnych, jak: wąkrota zwyczajna (Hydrocotyle vulgaris), tłustorz pospolity (Pinguicula vulgaris), goździk pyszny (Dianthus superbus) czy groszek błotny (Lathyrus palustris).

Obszar rezerwatu „Beka” jest ostoją ptactwa wodnego o randze europejskiej. Występują tu zespoły ptaków charakterystyczne dla nadmorskich łąk słonoroślowych a w okresach wiosna jesień miejsce masowych koncentracji przelotnych ptaków wodnych i błotnych.

Szczególnie cennymi gatunkami gniazdującymi w rezerwacie są biegus ziemny Calidris alpina (do niedawna rezerwat stanowił najliczniejsze stanowisko lęgowe tego gatunku na polskim wybrzeżu), ostrygojad (Haematopus ostralegus), pliszka cytrynowa (Motacilla citreola) i szlachar (Mergus serrator). Do ważnych ptaków nielengowych należą m.in. łabędź krzykliwy (Cygnus cygnus), batalion (Philomachus pugnax), kwokacz (Tringa nebularia), kamusznik (Arenaria interpres), różne gatunków biegusów (Calidris) i kulików (Numenius).

Bezleśny płaski krajobraz dna pradoliny z rozległym widokiem na Zatokę Pucką, Ryf Mew, Półwysep Helski, strefy krawędziowe wysoczyzny Puckiej i Kępy Oksywskiej są ważnym walorem krajobrazowym i atrakcyjnym obszarem turystycznym. Mimo wytyczenia tras zwiedzania i ścieżki dydaktycznej z siedmioma stanowiskami obserwacyjnymi intensywna penetracja turystyczna stwarza zagrożenie głównie dla ornitofałny rezerwatu. Do niedawna nieprzychylne dla flory rezerwatu było zaprzestanie użytkowania rolniczego łąk (wypas bydła i koszenie) co w konsekwęcji mogło doprowadzić do zaniku roślinności halofilnej. Obecnie Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków (OTOP) wznowiło koszenia.

"Rzeczne Łąki" to projektowany rezerwat niedaleko miejscowości Rewa, na niskim brzegu nad Zatoką Pucką, obejmujący słone i torfowe łąki oraz niskie wydmy. Jest to również ostoja ptaków.


KROKOWA

Obszar gminy Krokowa charakteryzuje się bardzo zróżnicowanymi walorami środowiska biotycznego, wynikającymi z cech rodowiska przyrodniczego. Najcenniejsze zbiorowiska zachowały się w obrębie terenów nieprzydatnych lub trudno dostępnych. Szczególną cechą rodowiska przyrodniczego gminy są liczne, drobne zbiorowiska związane z terenami o płytkim poziomie wód gruntowych. Antropogenicznym elementem struktury biotycznej gminy Krokowa są liczne zespoły i założenia parkowe oraz cenne drzewostany cmentarne. Lasy zajmują w gminie 6 823 ha, co stanowi 32% jej powierzchni. Na terenie gminy Krokowa znajduje się: 10 rezerwatów przyrody, Nadmorski Park Krajobrazowy, 2 obszary chronionego krajobrazu, 57 pomników przyrody, 8 użytków ekologicznych, 1 stanowisko dokumentacyjne.



Rezerwaty:

"Pianickie Łąki" - jest to rezerwat lenśo-torfowiskowy, położony nad doliną Pianica, między Dębkami a Białogórą. Zajmuje powierzchnię około 56 ha, został utworzony w 1959 roku. Roślinność rezerwatu tworzą zbiorowiska leśne, zaroślowe, łąkowe i szuwarowe. Powierzchniowo przeważają lasy brzozowe i dębowe, zajmujące wzniesienia terenu. W obniżeniach dominują łąki, a miejscami zbiorowiska szuwarowe. W rezerwacie występują rośliny całkowicie chronione, tj. kosaciec syberyjski, mieczyk dachówkowy, woskownica europejska, storczyki (podkolan biały, podkolan zielony, storczyk szerokolistny) oraz wiele roślin częściowo chronionych i roślin zagrożonych wyginięciem.

"Białogóra" - utworzony w 1972 roku, zajmuje powierzchnię około 211,1 ha i znajduje się na terenie lasów państwowych Nadleśnictwa Choczewo, pół kilometra na wschód od miejscowości Białogóra. Teren rezerwatu stanowi fragment nadmorskiego boru bagiennego, który otacza dwa rozległe obniżenia obszaru położone na zapleczu wydm. Jest to siedlisko skrajnie oligotroficzne. Na terenie rezerwatu stwierdzono występowanie, rzadkich dla flory polskiej, a charakterystycznych dla zbiorowisk atlantyckich, gatunków, tj. wrzośca bagiennego, przygiełki brunatnej, ponikła wielołodygowego, woskownicy europejskiej, wełnianki i trzech gatunków rosiczki.

"Woskownica Bielawskich Błot" - rezerwat ma powierzchnię około 33 hektarów i położony jest w północno-zachodniej części Bielawskich Błot. Chroni największe na Pomorzu Gdańskim skupienie woskownicy europejskiej.

"Moroszka Bielawskich Błot" - zajmuje około 8-hektarowy fragment Bielawskich Błot obejmujący stanowiska maliny moroszki (relikt glacjalny).

"Zielone" - jest to rezerwat florystyczny utworzony w 1983 roku, który chroni stanowisko wiciokrzewu pomorskiego. Położony na terenie Nadleśnictwa Wejherowo zajmuje obszar około 17 ha. Rezerwat porasta bór wilgotny, drzewostan buduje głównie sosna (w wieku około 90 lat) z domieszką brzozy brodawkowanej i innych gatunków. W centralnej części rezerwatu rośnie, dużymi płatami, wiciokrzew pomorski, który w wielu miejscach panuje w warstwie runa i krzewów.

"Babnica" - położony około 1 km na północny zachód od Białogóry, obejmuje fragment stromego zbocza zalesionej wydmy parabolicznej. Został utworzony w 1996 roku w celu ochrony naturalnego fragmentu acidofilnego lasu bukowo-dębowego z około stuczterdziestoletnim drzewostanem.

"Widowo" - rozciągający się pomiędzy Karwią a Dębkami, obejmuje pas wydm nadmorskich, dochodzących lokalnie do wysokości ponad 22 m n.p.m. oraz strefę przejciową pomiędzy wydmami a Równiną Błot Nadmorskich. Rezerwat został utworzony w 1999 roku.

"Źródliska Czarnej Wody" - obejmuje krawędź Doliny Czarnej Wody, między miejscowościami Świecino i Lisewo. Przedmiotem ochrony utworzonego w 1999 roku rezerwatu jest kompleks dobrze zachowanych, różnorodnych zbiorowisk leśnych, położonych na obszarze źródliskowym Czarnej Wody.

"Długosz Królewski w Wierzchucinie" - rezerwat, który ma chronić stanowisko długosza królewskiego na Bagnach Wierzchucińskich, największej w regionie gdańskim populacji widłaka jałowcowatego oraz pozostałości torfowiska wysokiego i przejściowego.

"Bielawa" - obejmuje kompleks torfowisk Bielawskie Błota (w tym rezerwaty: Moroszka Bielawskiego Błota i Woskownica Bielawskiego Błota), głównie ze względu na duże znaczenie dla ornitofauny.

Pomniki przyrody:

Głaz narzutowy "Diabelski Kamień o obwodzie 20 metrów, położony niedaleko miejscowości Odargowo.
Dwustuletni platan klonolistny o obwodzie 4,06 metra i wysokości 25 metrów na terenie kompleksu parkowo-pałacowego w Krokowej.
Trzystuletni dąb szypułkowy o obwodzie 4,50 metra i wysokości 25 metrów w Słuchowie.
Trzystuletni dąb szypułkowy o obwodzie 4,80 metra i wysokości 20 metrów w Górczynie.
Trzystuletni wiąz górski o obwodzie 6 metrów i wysokości 20 metrów w Krokowej.